Hillegersberg, onderdeel van Rotterdam na 1941

De oorlogshandelingen duurden van 10 tot 15 mei 1940, met als dieptepunt het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940. Hillegersbergenaren waren op afstand getuige van het bombardement. Stromen Rotterdamse 'vluchtelingen' vonden onderdag in Hillegersberg en Schiebroek, waar als gevolg van de crisis, veel huizen leeg stonden. In de eerste tijd van de bezetting ging het leven 'gewoon' door. De winkels bleven open, de dokter hield spreekuur, de scholen gingen weer open en de volwassenen gingen weer naar hun werk.

Een groot contingent Duitse militairen werd in Hillegersberg in verschillende schoolgebouwen ondergebracht. Het Liduinacomplex huisvestte veel Duitsers, maar ook de scholen op het Jacob Marisplein en in de Adriaan van Matenesselaan moesten er aan geloven. Ook bij particulieren werden veel Duitsers ingekwartierd.

Zoals overal woonden er ook NSB'ers in Hillegersberg. Kinderen van NSB'ers zaten bij je in de klas, er waren ook juffen en meesters die met de Duitsers sympatiseerden. Iedereen, ook kleuters, leerden zeer op hun woorden te passen, want je kon sluw bevraagd worden en snel een broer of vader verraden.

Hillegersberg en Schiebroek vormden geen uitzondering bij de Jodendeportaties. 

In de periode tussen 30 juli 1942 en 10 april 1943 werden 203 Hillegersbergse Joden gedeporteerd, uit Schiebroek 45. Opmerkelijk is dat deze aantallen wel bekend zijn, maar die van overlevenden nauwelijks. 

In Hillegersberg zijn ook veel slachtoffers gevallen als represaillemaatregel van de Duitsers. Toen in november 1944 wapens werden aangetroffen in een keet van de voetbalvereniging VOC aan de Kleiweg werden Adrianus van Os en Rolandus Vermeulen ter plakke gefusilleerd. Ter nagedachtenis staat daar nu een monument.

De razzia’s voor de Arbeitseinsatz op 10 en 11 november 1944 waren in Rotterdam buitengewoon heftig. Ook in Hillegersberg. Mannen van 17 – 40 jaar moesten met een paar spulletjes op straat gaan staan en werden afgevoerd naar de tramremise op de Kootsekade. Aldaar is nu nog een gedenkplaat en de jaarlijkse tocht op 4 mei voorafgaand aan de dodenherdenking start nog steeds van die plaats.

Ook in Hillegersberg was de hongerwinter vreselijk. Het was bitter koud.Geen verwarming, geen eten. Iedereen improviseerde op zijn eigen manier. Zo werd op het bevroren geïnnundeerde gebied achter de Molenlaan, ter hoogte van Duivesteijn, op 'waterkippen' gejaagd.

Het vergaren van brandhout, tochten voor eten. Op de fiets, maar vaak ook lopend. Fietsen had een groot risico: veel fietsen werden gevorderd. Natuurlijk was alles op de bon en waren er hier ook gaarkeukens voor de ernstigste gevallen. Er was bijvoorbeeld een gaarkeuken in de openbare kleuterschool van juffrouw Smits naast de Hillegondakerk. Deze kleuterschool diende als verdeelstation. De gaarkeuken zelf was gevestigd in de slagerij van Jan van Wensveen in de Dorpsstraat. 

Aan het eind van de oorlog werden grote delen achter de Molenlaan, in Bleiswijk, tot aan Leiden toe, door de Duitsers onder water gezet. Dit met het doel luchtlandingen te bemoeilijken. Al dat water (en ijs in de winter) was, ondanks de zware tijd, een bron van vreugde voor de jeugd.

Tegen het eind van de oorlog waren de Binnenlandse Strijdkrachten gevormd. In de laatste week voor de bevrijding hielden deze in de catacomben van de Christus Koningkerk schietoefeningen. Veel Hillegersbergenaren hebben de bevrijding niet meegemaakt: zij zijn van honger omgekomen, in een concentratiekamp, of vanwege hun ‘verblijf’ in Duitsland. De voedseldroppings bij Terbregge eind april/ begin mei 1945 brachten velen soelaas.

Hillegonda en de Bergkapel: Een grondige restauratie in oorlogstijd

De Hillegondakerk was in de jaren '30 aan een grondige restauratie toe. Plannen werden gemaakt, maar pas in 1940 was men 'zo ver'. De oorlog brak uit. Ondanks de bezetting kon toch worden begonnen met de restauratie. Van de ruim 30.000 gulden die nodig was, was door derden ruim 22.000 gulden beschikbaar gesteld. In juni 1941 stuurde het College van Kerkvoogden onder de leden een dringend verzoek uit het resterende geld bijeen te brengen. Dat lukte. 

De restauratie, die onder leiding stond van architect H. van der Kloot Meijburg, was overigens hard nodig. De muren vertoonden grote scheuren, de kerk begon van de heuvel af te glijden! De fundering is op de zandplaat vastgemaakt, onder de toren is een zware betonfundering aangebracht. Verder zijn er in het gebouw ook verschillende ingrepen gedaan zoals het vergroten van het koor door het wegbreken van een portaal daarin. Ook zitbanken en gangpaden werden gewijzigd.

Tijdens de restauratie konden de diensten geen voortgang vinden. De kerkvoogdij wilde diensten in de Emmaschool gan houden, maar dat lieten de Duitsers niet toe. Een lid van kerk stelde toen een groot bedrag ter beschikking waarmee vanaf februari 1941 een hulpkerk kon worden gebouwd: de Bergkapel. Deze werd als zodanig gebruikt van 1942-1944. De Bergkapel kreeg verschillende functies, maar werd weer echt kerk in 1948 toen de vrijzinnige gemeente het gebouw van de kerkvoogdij mocht huren. De laatste dienst in de Bergkapel vond plaats op 8 januari 2017.

Hulpsecretarie van Rotterdam en wijziging van  straatnamen

Hillegersberg werd een hulpsecretarie van Rotterdam onder leiding van Oud-gemeentesecretaris van Hillegersberg Johannes van Ballegooij en oud-locosecretaris Roodvoets. Van Ballegooij bleef chef tot 1951.  Overigens kreeg ook Van Ballegooij nog voor de feitelijke annexatie (besluit 23 juni 1941) zijn eigen singel van het toen nog zittende College van B&W van Hillegersberg.

Straatnamen werden in 1941 aangepast of gewijzigd omdat elders in de stad al straten met die naam bestonden.
De Dorpsstraat in Hillegersberg bijvoorbeeld werd Bergse Dorpsstraat. Maar ook om andere redenen werden straatnamen gewijzigd. Van 1942 tot 1945 werd de Julianalaan de Hillegondalaan. Op 7 juni 1945 maakte B&W van Rotterdam er Prinses Margrietlaan van.

De Prins Bernardkade onderging verschillende malen een naamswijziging. Heette de kade aanvankelijk Langeweg en werd het met het huwelijk van Koningin Juliana in 1937 Prins Bernardkade, tijdens de oorlogsjaren 1942-1945 heette het Voorplaskade.


  VERDER LEZEN  

De verdere ontwikkeling van Hillegersberg

Van bevrijding en uitbreiding...

Na de Tweede Wereldoorlog werden ook in Hillegersberg bevrijdingsfeesten gehouden op het terrein van Freericks. Op een veld grenzend aan de Strekkade stonden kermisattracties, waaronder een draaimolen.

 Veel huizen waar 'foute' mensen waren gaan wonen, kwamen weer leeg en kregen nieuwe bewoners. Op de Hoyledesingel werden huizen gevorderd door het Militair Gezag op kinderhuizen te vestigen. Weeskinderen, maar ook kinderen van afgevoerde NSB'ers. Deze kinderen en ook veel andere 'nieuwe' kindern moesten naar school en kwamen terecht bij de kinderen die hier al lang woonden. Er waren ook kinderen verdwenen. Er was geen enkele begeleiding of opvang. Zeker voor de 'nieuwe' kinderen was de schooltijd vaak erg moeilijk.

Nieuwe wijken voor aantrekkelijk wonen

Hillegersberg groeide verder uit. Ten noorden van de Molenlaan kwam nieuwe bebouwing. Typerend in dit gebied is de Van Beethovensingel met veel groen en een eigen winkelcentrum. Nog later is villapark Duivesteyn gebouwd, rond twee vijvers. De wijk biedt een goede toegang tot het Lage Bergse Bos in Lansingerland.

In de wijk 110-Morgen werd eveneens vernieuwd. Het noordelijke gedeelte van de wijk 110-Morgen maakt deel uit van de grotere Vinex-locatie “De Limieten” en is in de periode 1998-1999 bebouwd. Later zijn elders in de wijk veel nieuwbouw gerealiseerd, in een veel luxer segment dan voorheen.

In Hillegersberg groeiden ook de maatschappelijke voorzieningen. Zo werd in 1956 een bibliotheek geopend inde secreatrie aan de C.N.A. Looslaan 1.

Op de Kleiweg werd in 1960 een tramlijn aangelegd. Niet alleen voor de bewoners, maar ook voor de net door de RET verworven werkplaats. De kantoren van de RET kwamen ook daar. Ook vond in het Kleiwegkwartier nieuwbouw plaats en werden veel huizen verbouwd. 

Deze oudere huizen zijn zeer gewild bij jonge hoogopgeleide starters op de arbeidsmarkt. Veel aandacht was er ook voor het kunnen blijven wonen in Hillegers-berg, ook als je wat ouder werd. Verschillende nieuwbouw-projecten voor ouderenhuis-vesting zijn gerealiseerd.

In en nabij het "oude dorp" floreert ook de horeca. Er waren een zijn veel goed bezochte café-restaurants, zowel aan de Bergse Plassen als in de Bergse Dorps-straat, langs de Straatweg en op de Freericksplaats.

Handel en industrie

Zoals in elke bewoonde omgeving verdient een aantal mensen ook in Schiebroekin de eigen plaats een boterham. Bijvoorbeeld als kleine zelfstandige, timmerman, fietsenmaker, of hulp in de huishouding, als winkelier of als kunstenaar. En ook verrichten velen onbetaalde arbeid, bijvoorbeeld in de mantelzorg.

Schiebroek kent ook een aanzienlijk bedrijventerrein, 'onder de rook' van het vliegveld. Mensen maken daar in bedrijven van heel verschillende aard hun producten. Schiebroek kende ook een eigen olieproductieveld. Gedurende ongeveer dertig jaar,  vanafca. 1985, werd olie gewonnen aan de G.K. van Hogendorpweg. 

Zo'n 26 miljoen vaten, ruim 4 miljoen kubieke meter olie, zijn opgepompt uit de Schiebroekse grond. Dit gebeurde met 22 ja-knikkers. De oliewinning in dit deel van het olieveld liep op zijn eind, de winning is ca. 2015 gestaakt. In 2019 zullen de installaties zijn ontmanteld.

Kunst en cultuur

In Hillegersberg was en is geen filmzaal of een theater .Het dichtsbijzijnd lokaal cultureel centrum is de Castagnet (nu: De Buurvrouw) in Schiebroek..

Er zijn verenigingen, waarbij met name ook de Concertstichting Hillegersberg te noemen is, zij organiseert regelmatig concerten in de Hillegondakerk.

Er zijn ook niet veel na-oorlogse schrijvers, schilders of musici in Hillegersberg die (inter)nationale roem hebben verworven.

Iemand die wel genoemd kan worden is Leni Saris, die van 1970 tot aan haar overlijden in 1999 in Hillgersberg woonde. Zij schreef meer dan 100 'meisjesromans' waarvan er in totaal zo'n 8.000.000 exemplaren zijn verkocht. In 2002 is in Hillegersberg een straat naar haar genoemd: de Leni Sarishof.

Schilders een beeldhouwers zijn er in Hillegersberg velen. De ateliers van verschillende van de hedendaagse kunstenaar kunnen worden bezocht met elke twee jaar georganiseerde atelierroute door het Kunstfestival Schiebroek-Hillegersberg.