De weg naar het samengaan met Rotterdam in 1941

De eerste plannen tot annexatie door Rotterdam dateren al van oktober 1924.

Geen Duits plan

Het was –eerlijk gezegd- niet een Duits plan een einde te maken aan de zelfstandigheid van Hillegersberg. Al in 1924 kreeg de directeur van plaatselijke werken van het gemeentebestuur van Rotterdam de opdracht een annexatieplan te ontwerpen. Uit het rapport van de directeur bleek dat Rotterdam Hillegersberg nog niet nodig had. 

In 1926 schreef het ministerie van Binnenlandse Zaken en Landbouw over de noodzaak tot uitbreiding van Rotterdam en over de ‘wantoestanden’ in Hillegersberg en Overschie op het gebied van de volksgezondheid, met name wat betreft riolering en drinkwater-voorziening. De economische crisis brak uit en vertraagde de plannen tot annexatie. Toch leek het tij niet te keren…   

Op 10 mei 1940 breekt de oorlog uit. Het gemeentebestuur blijft zijn werk doen, zo goed als dat kan. De gemeenteraad van Hillegersberg ziet in zijn vergadering van 14 mei 1941 een mogelijke annexatie als onvermijdelijk. Op zaterdag 17 mei 1941 is er in de achterzaal van het Plaswijckpaviljoen een mogelijkheid voor de bevolking om in discussie te gaan met de burgemeesters en wethouders van Hillegersberg, Schiebroek, Overschie en IJsselmonde over een aanstaande samenvoeging met Rotterdam. Het verandert niets aan de zaak.

Op 31 juli 1941 vindt de laatste gemeenteraadsvergadering van Hillegersberg plaats. Er wordt een afscheidsreceptie gegeven in het Plaswijckpaviljoen. De annexatie door Rotterdam is op 1 augustus 1941 een feit. Burgemeester Van Kempen, in 1924 benoemd in Hillegersberg, wordt in eervol uit zijn ambt ontslagen. Als een soort verzetsdaad werden nog voor de annexatie de Bergsingel en de Verlengde Bergsingel omgedoopt in de Burgemeester F.H. van Kempensingel (besluit van B&W van Hillegersberg van 15 mei 1941). Ook de wethouders Terwiel, Spronkers en Steeman werden per 1 augustus eervol ontslagen. Maar zij kregen geen eigen singel van het College van B&W, dit in tegenstelling tot een eerdere wethouder van de gemeente Hillegersberg: Adrianus Johannes Breedveld (wethouder van 1919 - 1931) bij besluit van 23 juni 1941. Naar een andere oud-wethouder, Maarten Dijkshoorn, die 40 jaar gemeenteraadslid en wethouder was (1887 – 1927), was al veel eerder een laan genoemd, namelijk als een afscheidscadeau: bij besluit van 6 december 1927. 

Definitieve overname 

De geannexeerde gemeenten kregen elk één vertegenwoordiger in de gemeenteraad van Rotterdam. Breedveld mocht Hillegersberg vertegenwoordigen. Dat was overigens maar van korte duur: enkele maanden later werd de gemeenteraad buiten dienst gesteld. De ambtenaren van Hillegersberg werden op 1 augustus 1941 in dezelfde rang door Rotterdam overgenomen.

Schiebroek, onderdeel van Rotterdam vanaf 1941

Op 1 augustus 1941 wordt Schiebroek, een gemeente met inmiddels meer dan 8.000 inwoners, bij Rotterdam gevoegd.

Een aantal straten krijgt een andere naam, zo wordt bijvoorbeeld de Raadhuislaan Spinbollaan, de Eikenlaan wordt Larikslaan, de Elsenlaan wordt Cipreslaan, de Beukenlaan wordt Lijsterbeslaan, de Iepenlaan wordt Ribeslaan. In 1941 ontstaat ook de Edelstenenbuurt: wat nu de bijvoorbeeld Robijnstraat, Saffierstraat, Koraalstraat, Smaragdstraat of Topaasstraat is, heette voor 1941 resp. de Staringstraat, de Da Costastraat, de Bilderdijkstraat, de Van Lennepstraat en de Potgieterstraat. 

De Diamantweg was voorheen de Stationsweg. De Hoofdstraat, die zo genoemd omdat het de belangrijkste straat van het oude Schiebroek was (en niet is genoemd naar de schrijver Hooft), heeft zijn naam altijd behouden.

Tijdens de oorlog bleef het in Schiebroek relatief rustig. Er was sprake van inkwartiering van Duitse soldaten, veel kon niet meer of moest anders dan vroeger. Eigenlijk ging het gewone leven van die tijd min of meer verder, de mannen waren weer aan het werk, de vrouwen deden het huishouden, de kinderen gingen naar school.

Er was plaats voor kleine nieuwe ontwikkelingen, zoals in 1942 de opening van een zelfstandige uitleenpost aan de Rozenlaan 20.
In Rotterdam is, zeker na het bombardement, de woningnood hoog. In hoog tempo worden na de samenvoeging met Rotterdam in Schiebroek ook flats gebouwd: aan het Ganzerikplein.

Hulpsecretarie van Rotterdam en wijziging van  straatnamen

Hillegersberg werd een hulpsecretarie van Rotterdam onder leiding van Oud-gemeentesecretaris van Hillegersberg Johannes van Ballegooij en oud-locosecretaris Roodvoets. Van Ballegooij bleef chef tot 1951.  Overigens kreeg ook Van Ballegooij nog voor de feitelijke annexatie (besluit 23 juni 1941) zijn eigen singel van het toen nog zittende College van B&W van Hillegersberg.

Straatnamen werden in 1941 aangepast of gewijzigd omdat elders in de stad al straten met die naam bestonden.
De Dorpsstraat in Hillegersberg bijvoorbeeld werd Bergse Dorpsstraat. Maar ook om andere redenen werden straatnamen gewijzigd. Van 1942 tot 1945 werd de Julianalaan de Hillegondalaan. Op 7 juni 1945 maakte B&W van Rotterdam er Prinses Margrietlaan van.

De Prins Bernardkade onderging verschillende malen een naamswijziging. Heette de kade aanvankelijk Langeweg en werd het met het huwelijk van Koningin Juliana in 1937 Prins Bernardkade, tijdens de oorlogsjaren 1942-1945 heette het Voorplaskade.


  VERDER LEZEN